Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης: «Κάποτε στην Άρτα»

 Ένα ταξίδι της ζωής και ψυχής

Του Λευτέρη Β. Τζόκα *

Το μυθιστόρημα «Κάποτε στην Άρτα» του φίλου δημιουργού Ελπιδοφόρου Ιντζέμπελη ενέταξαν στην πεζογραφία οι εκδόσεις «Στοχαστής». Στον Παναγιώτη και τον Ευριπίδη αφιερώνει ο συγγραφέας Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης. 


Στο σημείωμά του λέει: «Τα διάφορα ονόματα και καταστάσεις που αναφέρονται στο βιβλίο ανήκουν στο χώρο της μυθιστορίας. Ο αναγνώστης ας κάνει το δικό του ταξίδι. Ε.Ι.».

Το moto του Τόμας Μπένχαρτ: «Χαίρε Βιργίλιε» είναι κατατοπιστικό για το θέμα μας. Λέει ανάμεσα στ’ άλλα: «Ποιος μιλάει από το θάμνο… το βράδυ σωπαίνει. Με βρήκαν χαμένο… Ούτε στροφή να γράψω. Ούτε στίχο μπορούσα…». 

Το εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο κοσμεί ο πίνακας της αείμνηστης καλλιτέχνιδος Ελένης Βαφιά. Το ημερολόγιο του Παναγιώτη – λέει η δικηγόρος Μαρία Παπανίκου – που περιήλθε στην κατοχή μου μετά το θάνατο της Εσθήρ Σαμπίνου, η οποία με άφησε μοναδικό κληρονόμο όλης της περιουσίας της. 

Το ανακάλυψα σε ένα παλιό σεντούκι, μαζί με άλλα έγγραφα σχετικά με την επιχείρηση του πατέρα της Εσθήρ, στην πόλη της Άρτας…». Για τα σημαντικά ιστορικά στοιχεία που περιέχει επιτρέπω - σημειώνει η δικηγόρος – την έκδοση και δημοσίευση αυτού του αρχείου. 

Ο Γιώργος Καμπάρας, επιμελητής της έκδοσης, ευχαριστεί την κ. Μαρία Παπανίκου, που του επέτρεψε να ασχοληθεί με την επιμέλεια και τη δημοσίευση του ημερολογίου του Παναγιώτη.

Η Άντισσα της Λέσβου είναι η πατρίδα του Παναγιώτη και μιλάει για το πώς ήταν η κατάσταση σ’ αυτή το 1912. Όμως το 1922 είναι η μαύρη επέτειος για τους Μικρασιάτες που άφησαν τα σπίτια τους, το βιός τους στους Τούρκους και ρίχθηκαν απέναντι στα νησιά του Αιγαίου και την υπόλοιπη Ελλάδα. 

Στη Λέσβο έφτασε μαζί με τον αδερφό του Ευριπίδη, μεγαλύτερος κατά δύο χρόνια και μπήκαν στη δούλεψη του συγχωριανού τους Δημ. Κεχαγιά, που είχε παντρευτεί πλούσια νύφη με πολλά κτήμα τα στη Βαρειά. 

Στη συνέχεια έκαναν το ταξίδι Μυτιλήνη – Πειραιά και εγκαταστάθηκαν στη Νίκαια, κοντά στο Στρατή το μανάβη από την Άντισσα. 

Ο Ευρυπίδης κατατάχθηκε στο σώμα της Χωροφυλακής. Ο Παναγιώτης με την ανεργία που διέκρινε εκείνη την εποχή, έφυγε για την Άρτα που του πρότεινε ο φίλος του Ευτύχιος, να πάει στον Παρασκευά με το εμπορικό.


Μακρινό ταξίδι ήταν εκείνο για την Άρτα με το τρένο στην Πάτρα, το καράβι στην Κόπραινα και το κάρο στην Άρτα. 

Στον Παρασκευά δούλεψε τον πρώτο καιρό χωρίς ν’ ακούσει καμία καλή κουβέντα και γι’ αυτό πήγε στο εμπορικό του εβραίου Σαμπίνου. Ήταν το καλοκαίρι του 1932. Αναδρομή στο χώρο και το χρόνο κάνει και μας μεταφέρει θαυμάσιες εικόνες της πόλης, λίγο πριν από τον πόλεμο του ’40. 

Η ζωντανή «εβραϊκή κοινότητα» της Άρτας με τις γιορτές και τις συναγωγές. Αγαπημένοι οι Εβραίοι και μανιασμένοι εργάζονταν στην πόλη. Η Εσθήρ, όμορφη Εβραιοπούλα, λουλούδι της άνοιξης, κόρη του Σαμπίνου, παντρεύτηκε τον πλούσιο έμπορο Μεγήρ Βιδάλ. 

Όμως δεν κοιμήθηκε με τη νύφη, την πρώτη νύχτα του γάμου, αλλά ούτε και τις υπόλοιπες, γιατί κρύωσε άσχημα και ο γιατρός ανησύχησε σοβαρά για τον ασθενή με τον υψηλό πυρετό.

Σε δύο εβδομάδες έφυγε απ’ τη ζωή και τον έθαψαν σύμφωνα με το έθιμο των Εβραίων. Τον ακολούθησε σε λίγες μέρες και το αφεντικό του Παναγιώτη και πατέρας της Εσθήρ, ο Σαμπίνος, από καρδιακή προσβολή. Τώρα μόνος στο μαγαζί με τον θείο της Εσθήρ Ησαΐα Μπαρούχο…

Μεταφέρονται σπουδαία ιστορικά στοιχεία στη συνέχεια από την Άρτα τις παραμονές της 28ης Οκτωβρίου 1940 και του πολέμου που ακολούθησε.
Προσπαθεί να δώσει ο συγγραφέας και το καταφέρνει όλο το κλίμα, με ξεχωριστή επιδεξιότητα. 

Η Κατοχή που ακολούθησε και η σύλληψη των 480 Εβραίων της Άρτας, στις 24 Μαρτίου του 1944. Η Εσθήρ δεν ήταν ανάμεσά τους, γιατί ο θείος της την είχε διώξει από την Άρτα στην Αγγλία στη θεία της, τον Μάιο του 1940. 

Έτσι γλίτωσε. Όμως ο Παναγιώτης φορτώθηκε μαζί με άλλους σε ένα καμιόνι των Γερμανών και από τα Γιάννενα στην Ιταλία, με το τρένο τους μετέφεραν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Νταχάου. 

Εκεί ήταν ο Νίκος Ζαχαριάδης που είχε καλές επαφές με τους Γερμανούς κομμουνιστές που ήταν στη διοίκηση και τους προστάτευε.

Το χρονικό – ημερολόγιο του Παναγιώτη γίνεται γλαφυρό στις εικόνες, μέσα στο στρατόπεδο Νταχάου, όλα τα χρόνια αυτά της συγκέντρωσης, μέχρι την απελευθέρωση του κόσμου σ’ αυτό, στις 24 Απριλίου 1945. 

Μετά την Γερμανία ο Παναγιώτης πήγε και δούλεψε στο Παρίσι σ’ εταιρεία φαρμάκων. Από εκεί στάλθηκε στο παράρτημα των Αθηνών της Φαρμακοβιομηχανίας, να το στελεχώσει. 

Μέσα στο φαρμακείο της οδού Δεινοκράτους βρήκε τη χαμένη του αγάπη, Εβραιοπούλα Εσθήρ, που είχε γυρίσει από την Αγγλία και είχε συνεταιρικά το φαρμακείο αυτό. Τα ομορφότερα ερωτικά λόγια συναντά ο αναγνώστης του βιβλίου στις σελίδες του, απ’ την Εσθήρ και τον Παναγιώτη. 

Πανοπλία γνώσης και σωστής κρίσης έχει ο Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης και παρακολουθεί με το νου και την καρδιά τις εξελίξεις και τις ανακατατάξεις, τα πρώτα βιώματα του Παναγιώτη και στη συνέχεια της Εσθήρ. Και καταφέρνει στο τέλος να γράψει ένα μυθιστόρημα χαρακτηρίζεται ως ένα ταξίδι ζωής και ψυχής..

* Ο Λευτέρης Β. Τζόκας είναι πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Λογοτεχνών